Atari 800xl Onarımı

[summary]Atari 800xl, Atari'nin 8-bit bilgisayar serisinin bir parçasıdır. Bu bilgisayar 1983 yılında piyasaya sürülmüştür.[\summary]

[note|type=important]^{Bu bilgiler tamamen bir} Wikipedia makalesinden^^*** alınmıştır, bu nedenle tam olarak doğru olmayabilir.^^***[\note]

Atari 800XL'in elektronik aksamı, çevresel aygıt konnektörleri ve genişletmeler için harici bir sistem veriyolu dahil olmak üzere tek bir kart üzerinde toplanmıştır.

Atari 800XL, o dönemdeki bilgisayarlarda yaygın olan 8-bit MOS Technology 6502 mikroişlemcisinin bir türevini kullanır. Atari 400 ve 800'den farklı olarak, elektronik bileşen sayısını azaltan özel bir "Sally" türevi kullanır. İşlemci, RAM'i 64 kilobayt (KB) ile sınırlayan 65.536 baytlık bir adres alanına erişir. Sistem saati, PAL sistemler için 1,77 MHz, NTSC sistemler için ise 1,79 MHz'dir.

Mimari, esneklik sağlamak ve işlemci üzerindeki yükü hafifletmek için tasarlanmış, Atari tarafından geliştirilen üç özel çipe dayanır: ANTIC, GTIA ve POKEY.

İşlemci ve ANTIC tarafından erişilebilen adres alanı bölümlere ayrılmıştır. Adresler genellikle "$" ön eki ile onaltılık sistemde gösterilir ve $0000 ile $FFFF (ondalık sistemde 0 ile 65.535) arasında değişir.

$0000–$BFFF aralığı temel olarak RAM içindir; ancak $0000–$06FF aralığı işletim sistemi değişkenleri için ayrıldığından, tamamı kullanıcı erişimine açık değildir. Kendi kendini test etme yordamları, etkinleştirildiğinde ROM'dan $5000–$57FF'ye kopyalama yapar. 8 KB'lık bir ROM kartuşu, BASIC'in yerini alarak $A000–$BFFF aralığına eşlenir; 16 KB'lık bir kartuş ise $8000–$BFFF aralığını kapsar. İşletim sistemi $C000'den itibaren yer alır ve donanım yazmaçları (ANTIC, GTIA, POKEY vb.) $D000–$D7FF "Giriş/Çıkış Bloğu" içerisindedir. $D800–$FFFF arasından itibaren işletim sisteminin geri kalanı ve paralel çevresel aygıt sürücüleri bulunur. İşletim sistemi ve BASIC devre dışı bırakılarak 62 KB'a kadar RAM kullanımı sağlanabilir.^{[73|new_window=true]}

Başlangıçta, işlemci işletim sistemi ROM'unu okur, kartuş yuvasını denetler ve bulunan herhangi bir programı çalıştırır. Eğer program yoksa, Option (Seçenek) ve Start (Başlat) tuşlarını sorgular. Option tuşuna basmak BASIC'i devre dışı bırakır ve disk sürücüsünden bir program yükler; Start tuşu ise kasetten yükleme yapar. Tuş girişi olmazsa, BASIC yanıp sönen bir imleçle başlar.^{[74|new_window=true]}

Harici bağlantılar arasında sağda iki kontrol cihazı portu, üstte bir ROM kartuşu yuvası, TV'ler için koaksiyel bir RF anten çıkışı ve arka tarafta "akıllı" çevresel aygıtlar için özel bir Atari protokolü ve konnektör kullanan özel bir seri arayüz (Seri Giriş/Çıkış, SIO) portu bulunur. Yazıcılar, disk sürücüleri ve papatya dizimi (daisy chain) SIO portlarına sahip diğer cihazlar tek bir kablo tipiyle bağlanır. Atari 1200XL'den farklı olarak 800XL, arkada Paralel Veriyolu Arayüzü (PBI) barındırır ve bu da yayınlanmamış Atari 1090 kutusu gibi harici genişletmelere olanak tanır.^{[75|new_window=true]}

Atari 800XL'in performansını artıran çeşitli yükseltmeler, (genellikle lehimleme gerektiren) dahili değişiklikler ve bilgisayarın arayüzlerini (genişletme portu, kartuş yuvası, joystick portları, SIO) kullanan harici çözümler olarak ikiye ayrılır. Harici yükseltmeler, kasanın açılmasını gerektirmediği için garanti kapsamını korurdu.^{[76|new_window=true]} Aşağıdakiler, dönemin ticaret basını tarafından gözden geçirilmiş ticari çözümleri kapsamaktadır.

Bazı bellek yükseltmeleri bilgisayarın açılmasını gerektirirken, diğerleri genişletme portunu kullanırdı. Bunlar, sanal disket sürücüleri veya yazıcı tamponlarını etkinleştirirdi.^{[77|new_window=true]} Bazıları, cihaz kapalıyken verileri korumak için batarya yedeklemesi veya bağımsız güç kaynağı içerirdi. Atari 600XL için üretilen Atari 1064 bellek modülü, tasarım farklılıkları nedeniyle 800XL ile uyumsuzdur.

Önemli yükseltmeler arasında 256 KB ile ICD'nin Rambo XLi,^{[78|new_window=true]} Newell 256 KB,^{[79|new_window=true]} 1 MB'a kadar kapasite sunan Magna Systems'in Ramchargerı,^{[80|new_window=true]} ve Batı Almanya'daki Compy Shop'tan gelen 256 KB'lık modül yer almaktadır.^{[81|new_window=true]} ICD'nin 1986 sonundan itibaren piyasaya sürülen Multi I/O Boardu, 256 KB veya 1 MB'ı desteklemekteydi.^{[82|new_window=true]}

Atari 800XL ile Atari 1050 gibi cihazlar arasındaki veri değişimi, RS-232 veya Centronics gibi standartlarla uyumsuz protokoller kullanıyordu. Dönüştürücüler veya Arayüz Kutuları, genellikle donanım ve yazılımı birleştirir, bazıları yazdırma verilerini tamponlamak için bellek içerirdi.^{[83|new_window=true]}

1984 sonuna gelindiğinde, Centronics yazıcı dönüştürücüleri arasında yaklaşık 100 dolara satılan Microbits'in MPP-1150 Yazıcı Arayüzü ve Digital Devices'ın Ape-Face ürünü bulunuyordu.^{[84|new_window=true]} Daha pahalı üniteler, büyük yazdırma işlerini tamponlamak için 512 KB'a kadar bellek sunuyordu.^{[85|new_window=true]} Batı Almanya'da, RS-232 ve Centronics destekli 850XL Arayüz Kutusu 1985'ten itibaren mevcuttu.^{[83|new_window=true]} Daha sonra, ICD'nin Multi I/O Boardu ve P:R: Connection Box^{[86|new_window=true]} ve Computer Software Services'in The Black Box! ürünü gibi gelişmiş üniteler piyasaya sürüldü.^{[87|new_window=true]}

80 sütunlu yükseltmeler ekran okunabilirliğini artırmış olsa da, 560 piksellik yatay çözünürlükleri nedeniyle TV'ler için uygun değildi ve monitör gerektiriyordu.^{[88|new_window=true]} Önemli çözümler arasında TNT-Computing'in ACE80XLi^{[89|new_window=true]} ve 80 sütun kartlı ICD'nin Multi I/O Boardu yer alıyordu.^{[86|new_window=true]}

Bazı genişletmeler doğrudan sistem mimarisini, özellikle de ana işlemcinin işlevini hedefler. Bunlar ya işlemci üzerinde değişiklik yapar ya da onu farklı bir mikroişlemciyle değiştirir. İlk grup Dondurucular (Freezers) olarak bilinen cihazları içerir. Bir Dondurucu, kullanıcı tarafından çalışma sırasında etkinleştirildiğinde, ana işlemciyi durdurarak programın yürütülmesini keser ve tüm sistem işlevlerinin kontrolünü ele alır. Dondurucular, kullanıcının "dondurma" işleminden sonra sistem durumunu değiştirmesine olanak tanımak için tasarlanmıştır; bu, belirli bellek alanlarını değiştirmekten, tüm sistem durumunu bir diskete kaydetmeye veya bir diskten yüklemeye kadar çeşitlilik gösterir. Bu tür işlevler; program hatalarını ayıklamak, kopya koruma mekanizmalarını atlatmak veya başka türlü korunamayan oyun durumlarını kaydetmek için kullanışlıdır.^{[90|new_window=true][91|new_window=true]} İkinci sistem genişletmeleri grubu, örneğin diğer sistemlerden yazılım kullanımını etkinleştirmek amacıyla ana işlemcinin daha güçlü bir türev veya farklı bir işlemci tipiyle değiştirilmesini içerir.^{[92|new_window=true]}

Atari 800XL için ticari olarak temin edilebilen tek donanım tabanlı Dondurucu, Bernhard Engl tarafından geliştirilen Turbo Freezer XL idi. 1987'den itibaren yalnızca Batı Almanya'da yaklaşık 150 DM fiyatla satılıyordu. Harici sistem veriyoluna, yani bilgisayarın genişletme portuna bağlanır.^{[91|new_window=true]} Yine genişletme portuna bağlanan SWP Microcomputer Products'ın ATR-8000 arayüz ünitesi ile, yerleşik mikroişlemciler sayesinde CP\/M sistemleri ve IBM uyumlu bilgisayarlar için çeşitli programları Atari 800XL'i bir terminal olarak kullanarak çalıştırmak mümkündür.^{[note 5|new_window=true][93|new_window=true]} 1988 sonundan itibaren reklamı yapılan Turbo-816, uygun kontrol elektroniği ve özel bir işletim sistemi ile birlikte geriye dönük uyumlu 16-bitlik bir 65816 mikroişlemcisi içerir. Alternatif işlemcinin, doğrudan erişilebilen daha geniş belleği gibi avantajlarından tam olarak yararlanabilmek için mevcut programların değiştirilmesi gerekir.^{[94|new_window=true]}

Sistem yazılımı gibi programları başlangıçta hemen kullanılabilir hale getirmek için bunlar ROM veya değiştirilebilir EPROM'larda depolanırdı. EPROM'lar, silinmeleri için bir UV lambasına ve yazılmaları için bir EPROM programlayıcıya ihtiyaç duyardı.^{[95|new_window=true]} Kartuş yuvası üzerinden bağlanan Thompson Electronic'in ProBurnerı, 2 ila 16 KB arası EPROM'ları desteklerdi ve 1985 Aralık itibarıyla üst düzey kabul edilirdi.^{[96|new_window=true]} Batı Almanya'da Compy Shop'un 1986 çıkışlı BiboBurnerı 32 KB'a kadar destek sunuyordu.^{[97|new_window=true]} 1990'dan itibaren Computer Software Services, Super E-Burnerı ve daha sonra The Gang Super E-Burnerı sundu.^{[98|new_window=true]}

Sayısallaştırıcılar (digitizer) ve tarayıcılar gibi dönüştürücüler, basılı veya video görüntüleri bilgisayara aktarırdı. 1985'ten itibaren 130 dolara satılan Digital Vision'ın Computer Eyes Digitizerı, dahil edilen yazılımla, videoya çekilmiş belgeler de dahil olmak üzere video kamera görüntülerini sayısallaştırırdı.^{[99|new_window=true]} Batı Almanya'da Irata-Verlag'ın Digitizerı benzer işlevler sunuyordu.^{[100|new_window=true]} Innovative Concepts'in Easy Scan ürünü ise kağıt belgeleri tarardı, ancak optik sisteminin bir yazıcının baskı kafasına monte edilmesini gerektiriyordu.^{[101|new_window=true]}

Ses Örnekleyiciler (Sound Samplers) ve MIDI Arayüzleri gibi ses sayısallaştırıcıları, analog sesi veya konuşmayı dönüştürürdü. Önemli cihazlar 2-Bit-Systems,^{[102|new_window=true][103|new_window=true]} Alpha Systems,^{[104|new_window=true]} Hybrid Arts,^{[105|new_window=true]} ve Wizztronics'ten geliyordu.^{[106|new_window=true]} Batı Almanya'da Ralf David'in Sound ’n’ Samplerı, yazılımıyla birlikte 1987'den itibaren mevcuttu.^{[107|new_window=true]}