Computer Audio Adapters

Bağımsız ses kartları, entegre sesin yaygınlığı ve yüksek kalitesi nedeniyle yok olmaya yüz tutmuş bir kategoridir. Eskiden ses kartlarında uzmanlaşan birçok şirketten yalnızca Creative Labs, M-AUDIO ve Voyetra/Turtle Beach perakende pazarında önemli bir varlığını sürdürmektedir.

Şekil 12-1 M-AUDIO Revolution 5.1 (solda) ve 7.1 ses kartları

Buna rağmen, bağımsız ses kartları için hala bir yer vardır. Oyuncular bunları kullanır çünkü entegre seste bulunmayan EAX gibi oyun sesi standartlarının donanım hızlandırması gibi özellikler sağlarlar ve dahili işlemcileri, ana sistem işlemcisini ses veri akışlarını işleme yükünden kurtarır. Odyofiller (ses tutkunları) bunları kullanır çünkü iyi ses kartları, en iyi entegre sesten bile daha iyi ses kalitesi sunar. Yükseltme yapanlar bunları kullanır çünkü ucuz bir ses kartı eklemek, bazı eski anakartlardaki entegre ses tarafından sağlanmayan surround ses gibi işlevleri eklemenin kolay bir yoludur. Şekil 12-1, hem oyuncular hem de odyofiller arasında popüler (ve iyi) bir seçim olan bir çift M-AUDIO Revolution ses kartını göstermektedir.

CREATIVE LABS VE M-AUDIO KARŞILAŞTIRMASI

Genel kanı ve bizim de katıldığımız görüş, Creative Labs ses kartlarının oyun için mükemmel olduğu ancak en iyi ses kalitesine sahip olmadıkları yönündedir. Buna karşılık, M-AUDIO ses kartları üstün ses kalitesine sahiptir ancak oyun desteği biraz daha düşüktür. Bu nedenle, tutkulu bir oyuncuysanız Creative Labs modeli kullanmanızı öneririz. Bir odyofil iseniz, M-AUDIO modelini tercih edin. Hem oyuncu hem de odyofil iseniz, birini seçin. İkisinde de hayal kırıklığına uğramayacaksınız.

Bir ses adaptörünün temel işlevi; PC'den gelen dijital veri akışını kabul ederek bunu hoparlörlerde veya kulaklıklarda çalınabilecek analog bir ses sinyaline dönüştüren oynatma işlevidir. Çoğu ses adaptörü bunun tersini de yapabilir; analog bir ses sinyalini alıp bir PC'de depolanabilecek dijital bir veri akışına dönüştürebilir. Ses adaptörleri, bu işlevleri sağlamak için aşağıdaki bileşenleri kullanır:

Ses adaptörleri, her iki stereo kanalın her biri için en az bir Dijital-Analog Dönüştürücü (DAC) ve bir Analog-Dijital Dönüştürücü (ADC) ve ek her ses kanalı için en az bir DAC içerir. (Birçok ses adaptörü 5, 6, 7 veya 8 kanal çıkış verebilir ancak çok azı ikiden fazla stereo kanal ses kaydedebilir.) Bir DAC, dijital ses akışını Line-out (Hat çıkışı) portuna iletilen analog sese dönüştürür. Bir ADC, Line-in (Hat girişi) veya Mikrofon portundan alınan analog sesi dijitalleştirir. Genellikle ses adaptörleri tarafından desteklenen en yüksek kalite olan CD-Audio sesi, 16-bit çözünürlük gerektirir. Daha kaliteli ses adaptörlerinde kullanılan dönüştürücüler genellikle 18 veya 20-bit gibi daha yüksek çözünürlüğü destekler. Bazı pahalı kartlar hem kayıt hem de oynatma için 24-bit veya daha yüksek çözünürlük kullanır. Çözünürlük bazen DAC ve ADC arasında farklılık gösterir. Örneğin, bir kart 18-bit DAC ve 20-bit ADC kullanabilir. Dahili çözünürlük genellikle DAC/ADC tarafından desteklenenden daha yüksektir ve tipik olarak 24 veya 32-bittir.

Örnekleme hızı üreteci, PC kontrolü altında dönüştürücüler için saat sinyali sağlar. Keyfi veya sürekli değişken örnekleme hızlarının kullanılmasını engelleyen bir şey olmasa da, çoğu örnekleme hızı üreteci bunun yerine genellikle 44.100 Hz ve 48.000 Hz'in tam katı olan ayrık örnekleme hızlarını destekler. Bir örnekleme hızı üreteci; 48.000, 44.100, 32.000, 24.000, 22.050, 12.000, 11.025 ve 8.000 Hz örnekleme hızlarını destekleyebilir. Birçok ses adaptörü, kayıt ve oynatma için farklı hızları destekler. Örneğin bir kart, 48.000, 44.100, 22.050, 11.025 ve 8.000 Hz oynatma hızlarını destekleyebilir ancak yalnızca 44.100 Hz hızında kayıt yapabilir. Üst düzey kartlar, Dolby Digital 5.1 modunda 96 KHz ve stereo modunda 192 KHz kadar yüksek örnekleme hızlarını destekleyebilir.

ÖRNEKLEME HIZI ve ÇÖZÜNÜRLÜK

Örnekleme, ses akışı gibi sürekli değişen bir analog kaynağın ayrık dijital verilere dönüştürülme sürecidir. Örnekleme, analog kaynak akışının "anlık görüntülerini" alır ve bütünü temsil etmek için bunları dijitalleştirir. Çözünürlük, her bir anlık görüntüde yakalanan veri miktarını belirtir; bit cinsinden ifade edilir ve örnek boyutu olarak da adlandırılabilir. Daha büyük bir örnek boyutu, ses akışı hakkında daha fazla veri yakalar ve daha yüksek aslına uygunluk (yüksek sadakat) sağlar. Örnekleme hızı, örneklerin ne sıklıkla yakalandığını belirtir ve hertz (Hz) veya kilohertz (KHz) cinsinden ifade edilir. Daha hızlı bir örnekleme hızı daha fazla veri yakalar ve yine daha yüksek aslına uygunluk sağlar. CD-DA sesi, 44.100 Hz'de 16-bit çözünürlükle stereo olarak örneklenir. Sadece ses örneklemesi genellikle çok daha düşük çözünürlük ve örnekleme hızlarında yapılır; örneğin mono 8-bit 8.000 Hz örnekleme, çok daha küçük dijital dosya boyutlarıyla sonuçlanır.

İşlemci (ayrıca ses üreteci veya sentez motoru olarak da adlandırılır), genel ses işleme görevlerini gerçekleştirir ve MIDI talimatlarıyla temsil edilen bileşik ses dalga biçimine wavetable örneklerini okuyup, araya değerler yerleştirerek ve bunları birleştirerek MIDI girişinden analog çıkış oluşturur. Çoğu ses adaptörü, E-mu Systems EMU10K1 veya EMU10K2 ya da Crystal/Cirrus Logic CS4630 veya CS8420 gibi özel bir dijital sinyal işlemcisi (DSP) kullanır. Kullanılan işlemci; ses adaptörünün kaç MIDI kanalı, ses, donanım hızlandırmalı ses akışı vb. desteklediği dahil olmak üzere ses adaptörünün birkaç temel yeteneğini doğrudan veya dolaylı olarak belirler. DSP'ler; yankı ve koro efektleri, metinden sese dönüştürme ve sıkıştırma gibi donanım düzeyinde yararlı ek yetenekler sağlar. DSP programlanabilir olduğundan, bazı DSP tabanlı ses adaptörleri faks modem veya telefon telesekreter işlevleri gibi ilgili işlevleri destekler.

MIDI NEDİR?

İki tür ses dosyası vardır. Dalga biçimi ses dosyaları, basitçe ses dosyaları olarak da adlandırılır, doğrudan oynatılabilen gerçek ikili ses verilerini depolar. Yaygın dalga biçimi ses dosyası formatları arasında .wav, .mp3 ve .ogg bulunur. MIDI (Müzik Aleti Dijital Arayüzü) dosyaları, ses adaptörlerinin anında sentezlenmiş ses oluşturmak için kullandığı talimatları depolar; wavetable örneklerini ve az çok doğal tınlayan müzikler üretmek için başka yöntemleri kullanır. MIDI sentezi, oyunlar ve diğer uygulamalar için müzik, ses efektleri ve diğer sesleri üretmek amacıyla yaygın olarak kullanılır.

Ses adaptörleri genellikle aşağıdaki bağlantıları sağlar:

Line-out, amplifikatörlü hoparlörlerin, kulaklıkların, ev ses ekipmanlarının veya bir kayıt cihazının hat girişine bağlanması amaçlanan hat düzeyinde (yükseltilmemiş) stereo çıkıştır. Çoğu ses adaptörü bir adet stereo Line-out portu sağlar ancak bazıları sol ve sağ olarak adlandırılan iki adet mono Line-out portu sağlar. Dört hoparlörü destekleyen ses adaptörleri genellikle biri ön ve diğeri arka hoparlörler için olmak üzere iki stereo Line-out portuna sahiptir. Surround sesi destekleyen ses adaptörleri, altı veya sekiz hoparlörü desteklemek için üç veya dört adet Line-out bağlantısı sağlayabilir. Line-out için standart renk kodu kireç yeşilidir, ancak üreticiler bu ve diğer renk kodları için genellikle tam tona pek dikkat etmezler. Kart braketine genellikle damgalanan standart simge, (ses titreşimlerini temsil etmek için) iç içe geçmiş üç daire segmenti ve merkezde sabitlenmiş dışa dönük bir oktur.

Line-in, bir CD çalar veya VCR gibi harici analog ses kaynaklarının hat çıkışına (Line-out) bağlanması amaçlanan hat düzeyinde stereo giriştir. Bazı mikrofonlar da Line-in'e bağlanabilir. Standart renk açık mavidir. Standart simge, Line-out ile aynıdır ancak ok ucu merkeze doğrudur.

Bazen Mic olarak etiketlenen Microphone-in, ses kaydı için pahalı olmayan mikrofonları destekleyen bir monaural giriştir. Standart renk pembedir, ancak yaygın olarak kırmızı da kullanılır ve standart simge bir mikrofona benzer.

Ron Morse'dan Tavsiye

Doğrudan bir Line-in konnektörüne bağlanması gereken tek mikrofonlar, entegre ön amplifikatörlere sahip olanlardır. Genellikle, mikrofonunuzun pile ihtiyacı varsa Line-in'e bağlanır; aksi takdirde "mic" (mikrofon) girişine takılır.

Subwoofer, LFE (Düşük Frekans Yayıcı) olarak da adlandırılabilen güçlü bir subwoofer'a bağlanması amaçlanan hat düzeyinde monaural çıkıştır. Standart renk turuncudur.

Sony-Philips Dijital Arayüzü (S/PDIF), ses adaptörü ile S/PDIF jakına sahip harici bir cihaz arasında doğrudan dijital bağlantı sağlayan bir RCA koaksiyel jak veya optik jaktır. S/PDIF çoğu üst düzey ses adaptöründe standart bir özelliktir ve orta sınıf ses adaptörlerinde bir seçenek olabilir. Bazı ses adaptörleri hem S/PDIF giriş hem de çıkış portlarına sahiptir ancak diğerleri yalnızca bir S/PDIF çıkışına sahiptir. Ses adaptörünün genişletme braketindeki sınırlı alan nedeniyle, S/PDIF portları genellikle ses adaptörü üzerinde bir başlık konnektörü olarak bulunur; bu, S/PDIF bağlantılarının bulunduğu bir montaj braketine uzatma kablosu kullanır. Bazı ses adaptörleri, ses adaptörünü genellikle S/PDIF konnektörü(leri), Line-in konnektörü(leri) ve MIDI konnektörü(leri) içeren uzak bir başlığa bağlayan özel bir konnektör kullanır.

Şekil 12-2, premium bir ses kartı için tipik olan bir M-AUDIO Revolution 7.1 üzerindeki ses bağlantılarını göstermektedir. Soldan sağa doğru bir koaksiyel S/PDIF jakı, Microphone-in ve Line-in, ardından bu kartın desteklediği sekiz hoparlörü bağlamak için dört Line-out jakı bulunur.

Şekil 12-2: M-AUDIO Revolution 7.1 ses bağlantıları

Bilgisayar Sesi Hakkında Daha Fazla Bilgi