Overlok makinesi nasıl çalışır (hazırlık aşamasında)

Bu wiki için Gritzner 788 makine kullanılmıştır. Ancak diğer makineler de aynı veya çok benzer prensiple çalışır.

Bir overlok dikişi en az bir iğneye ihtiyaç duyar. Çoğu makinede iki tane bulunur. İğneler, bir iğne tutucu vasıtasıyla iğne miline sabitlenmiştir. İğne mili yukarı ve aşağı hareket eder. Genellikle iğne mili hafifçe geriye doğru eğimlidir.

Üst çağanoz, iki boyutta oldukça karmaşık bir hareket gerçekleştirir.

Alt çağanoz, bir eksen etrafında sarkaç hareketi yapar.

Dişli, eliptik bir hareket yapan keskin kenarlı tırtıklı bir parçadır. İğne kumaşın içindeyken dişli, dikiş plakasının altındadır. İğneler kumaşın üzerindeyken dişli yukarı çıkar ve kumaşı bir dikiş boyu kadar ileri çeker.

Bıçak genellikle iğne ile senkronize olan hareketli bir üst bıçak ve sabit bir alt bıçak şeklinde tasarlanmıştır.

Dikiş plakası, iğneler ve dişli için çeşitli açıklıklara sahiptir. İğnelerin arkasında iki uç ve birbirine geçmiş ipliklerin sıkıca çekildiği kaydırılabilir bir metal parça bulunur. Kenar kıvırma (rulo dikiş) için bu parça öne doğru çekilir, bu durumda düğümlenme uç kısımlarda gerçekleşir.

Anlaşılması adına iğnelerin en yüksek noktada olduğu konumu saat 12 olarak tanımlıyorum. Ancak çoğu makine saat yönünün tersine döner. Dolayısıyla bu örnekte saat tersine işler.

xx Saat: İğne kumaşın ve dikiş plakasının içinden geçer.

6 Saat: İğne en alt noktaya ulaşır ve tekrar yukarı çıkar. Bu sırada iğne deliğindeki iplik bir ilmek oluşturur.

4:30: Alt çağanoz ucuyla ilmeğin içinden geçer ve yavaşça sağa doğru çeker.

xx: Üst çağanoz ve alt çağanozun uçları buluşur. Üst çağanoz, alt çağanozun ilmeğinin içine girer.

10 Saat: İğne, üst çağanoz ile üst çağanoz ipliğinin arasından geçer ve üst çağanoz ipliğini beraberinde götürür.

Dikiş oluşumu için 3 bileşenin birbirine doğru şekilde konumlandırılması ve zamanlama (timing) açısından senkronize hareket etmesi gerekir.

Yüksek seviye bir konumlandırma sanatı, iplik aktaran bileşenlerin (alt çağanoz-iğne, üst çağanoz-alt çağanoz, üst çağanoz-iğne) birbirine 0 - 0,05 mm kadar yaklaşması ancak birbirlerine temas etmemeleridir. Geometrinin ayarlanması, ayrıntılı servis kılavuzları ve ayar kalıpları olmadan çok fazla sabır ve anlayış gerektiren orta zorlukta bir iştir.

Tüm hareketler ana tahrik miline yapılan mekanik bağlantılarla sağlanır. Eksantrik diskler aracılığıyla milin dönme hareketi, öteleme hareketine dönüştürülür. Eksantrikler genellikle 2 vida ile yuvarlak tahrik miline sabitlenmiştir. Bunlar gevşetildiğinde veya istem dışı boşaldığında senkronizasyon (zamanlama) değişir. Senkronizasyon üzerindeki çalışmalar sadece ileri seviye kullanıcılar içindir.

Elbette modele göre değişir ancak hemen hemen her overlok makinesinde aşağıdaki ayar seçenekleri bulunur:

• Her iplik için iplik tansiyonu
• Dikiş genişliği
• Dikiş uzunluğu
• Normal ayar ile kenar kıvırma (rulo dikiş) arasında seçim imkanı
• Baskı ayağı basıncı ayarı
• Bıçağı etkinleştirme ve devre dışı bırakma

Birçok makinede ayrıca, dişlinin iğnelerin önünde ve arkasında farklı hızlarda çalıştığı ve kumaşların esnetilebildiği veya büzülebildiği diferansiyel kumaş besleme sistemi bulunur.

• Öncelikle ucuz bir kumaş üzerinde pratik yap, çeşitli ayarları dene ve sonuçları belgele.
• Çağanoz kapağını aç ve elinle yavaşça döndürerek mekanizmayı takip et. Bileşenlerin birbirleriyle olan etkileşimini (bkz. Dikiş oluşumu) izle. Fotoğraflar veya videolar çek. Önemli konumları ölç (en yüksek noktada iğnenin dikiş plakasına olan yüksekliği, üst ve alt çağanozun buluştuğu noktadaki çağanoz konumu, en alt noktada iğnelerin alt çağanoza göre konumu). İnternette çoğu model için ayarlama talimatı bulamazsınız, para karşılığında bile. Eğer tüm bunları yeni ve düzgün çalışan makinen üzerinde belgelersen, örneğin bir arıza sonrası çağanoz ayarı yapman çok daha kolay olur.

• İplikleri kesin, çıkarın ve üreticinin belirttiği şekilde tamamen yeniden iplik takın.
• Yeni iğneler takın.
• Dikiş ipliğini takın ve makinenin en iyi çalıştığı basit bir kumaş kullanın. İdeal olarak fotoğraflarımdaki gibi farklı renkler kullanın.
• Kapağı açın ve el çarkını yavaşça çevirin. Çağanozların doğru noktada yakalayıp yakalamadığını kontrol edin (muhtemelen en az biri yakalamıyordur).
• Üzerinden bir gece geçsin.
• Çağanoz ayarı yapın (veya yaptırın).

• Elektrik fişini çekin.
• Baskı ayağını kaldırın.
• Baskı ayağını çıkarın.
• Kapağı açın ve tüm iplikleri kesin, gerekirse birden fazla kez.
• Direnç hissedene kadar el çarkını yavaşça ileri ve geri döndürün. Bu bazen hemen olabilir. Bazen kilitlenme bu şekilde çözülebilir.
• İğne vidasını gevşetin. İğneleri aşağı bastırın, eğin ve dışarı çekmeye çalışın. El çarkı ile adımı tekrar deneyin.
• Dikiş plakasının vidasını gevşetin. Dikiş plakasını gevşetmeye, gerekirse çıkarmaya çalışın. El çarkı ile adımı tekrar deneyin.
• Sivri bir makasla kumaşı kilitlenme noktasına yakın bir yerden kesin.
• Kumaş çıkarılabildiğinde, tüm iplikleri de temizleyin.
• Dikiş plakasını tekrar sabitleyin.
• El çarkını çevirerek çağanozların kilitlenmeden çalışıp çalışmadığını test edin.
• Baskı ayağını tekrar takın ve yeni (!) iğneler yerleştirin. El çarkı ile tekrar kilitlenme olup olmadığını kontrol edin.
• Her şey yolundaysa, yeniden iplik takın ve dikiş denemesi yapın.

• Şalteri açın. Işık yanıyor mu?
• Hayır ise, prizde elektrik olup olmadığını ve kombi fişin tam takılı olup olmadığını kontrol edin.
• Bu işe yaramazsa, direncini önceden ölçtüğünüz bir ampul (LED değil, akkor ampul) takın.
• Şalteri açın ve pim ile pim arasındaki direnci ölçün. Eğer bu direnç ampulün direncine eşitse, pedalın kablosu/fişi bozuktur. Eğer yüksek dirençliyse, şalter veya kablolama sorunu vardır (—> Elektrik teknisyeni).
• Işık yanıyor ancak motor çalışmıyorsa (pedala basıldığında): Ön kapak kapalıyken bir güvenlik şalterini tetikler. Bu mekanik veya elektriksel olarak arızalı olabilir. İğneyi çıkarın ve parmaklarınızı kapağın arkasındaki tüm hareketli parçalardan uzak tutun. Bir aletle şalteri kısaca tetikleyin (pedalı basılı tutarak). Makine çalışıyorsa, bağlantı ve kapatma mekanizmasını onarın (KALICI olarak sabitlemeyin veya köprülemeyin).
• Eğer neden bu değilse, ön kapak kapalı, şalter açık durumdayken pin ile pin arasındaki direnci ölçün. Direnç ohm seviyesindeyse motor sağlamdır, arıza pedaldadır (Amatör: yeni bir pedal, elektrik teknisyeni gerekirse triyakı kontrol edip onarabilir).